Zamek w Czchowie to niewielka, ale bardzo fotogeniczna warownia na wzgórzu „Grodzisko” nad Doliną Dunajca – idealna na plener z drona i z ziemi, szczególnie w złotej godzinie.

Zamek nad dawnym szlakiem handlowym

Ruiny zamku w Czchowie leżą poza ścisłym centrum miasteczka, na naturalnie ufortyfikowanym wzgórzu odciętym głęboką, ukształtowaną przez naturę fosą. Warownia kontrolowała stary szlak handlowy biegnący wzdłuż Dunajca na Węgry, mieściła komorę celną, a później – jako siedziba starostwa – sąd grodzki i ziemski. Z czasem zamek stał się jednym z ważniejszych punktów administracyjnych królewskich dóbr w tej części Małopolski, obsługując ruch kupiecki w dolinie rzeki.

Jak wyglądał średniowieczny zamek

Średniowieczna warownia zajmowała cały wierzchołek wzgórza i składała się z wysokiej baszty obronnej (stołpu), baszty bramnej, piętrowego domu głównego po stronie wschodniej, budynku gospodarczego oraz przybudówki przy wieży. Całość otaczał mur obwodowy, a na sąsiednim wzgórzu, przed mostem, funkcjonowało gospodarcze podzamcze. Rysunki poglądowe jak to wyglądało można znaleźć na stronie https://zamkomania.pl​

Najstarszym i najlepiej zachowanym elementem zamku jest cylindryczna baszta o wysokości około 20 metrów i średnicy 12,5 metra, wzniesiona z piaskowcowych głazów na fundamentach grubości około 5 metrów. Pełniła ona kolejno funkcje obronne, więzienne i mieszkalne; pierwotnie była znacznie wyższa – szacuje się, że sięgała około 37 metrów, a jej najwyższa partia miała formę ośmioboku, co nadal widać w murach. Pierwotne wejście do wieży znajdowało się kilka metrów nad poziomem dziedzińca od strony północnej – prowadziły do niego drewniane schody, które w razie zagrożenia można było szybko zniszczyć.​ Mury obwodowe o grubości od około 1,2 do 2,4 metra powstały w kolejnej fazie rozwoju zamku, a ich fundamenty odkryto dopiero w latach 60. XX wieku.​

Dzieje zamku

Badania pozwoliły wyróżnić kilka faz rozwoju założenia: najpierw powstała samotna wieża–stołp, prawdopodobnie pod koniec XIII wieku z rozkazu króla Wacława II, być może w związku z lokacją miasta Czchowa. Dopiero za panowania Kazimierza Wielkiego uformowano pełny układ zamkowy – z murami obwodowymi, bramą, domem mieszkalnym i kolejnymi budynkami. W dokumentach z 1327 roku pojawia się wzmianka o komorze celnej w wieży zamkowej, a w 1356 roku wymieniony jest pierwszy znany burgrabia – Imram, syn Żegoty. W 1357 roku w zamku powołano sąd grodzki, a w kolejnych latach warownię odwiedzali m.in. królowa Jadwiga (1372) oraz Władysław Jagiełło, który zatrzymywał się tu wielokrotnie. W 1646 roku zamek popadł w ruinę i został opuszczony, a wraz z I rozbiorem Polski w 1772 roku zlikwidowano starostwo czchowskie.​

Zamek dziś – ekspozycja i atrakcje

Zabytek funkcjonuje jako częściowo zrekonstruowana ruina, gdzie wyraźnie widać różnicę między oryginalną substancją a jaśniejszym współczesnym budulcem, co pozwala odczytać historię obiektu.​
Na terenie zamku i w jego bezpośrednim sąsiedztwie rozstawiono broń artyleryjską – zarówno średniowieczną, jak i z XX wieku – tworząc Szlak Militarno-Historyczny z czytelnie opisanymi stanowiskami.​ Nocą ruiny są iluminowane, co podkreśla sylwetę baszty i linii murów oraz tworzy bardzo fotogeniczną scenę dla fotografii z drona i z ziemi. Z punktu widokowego na szczycie wieży rozciąga się rozległy widok na okolicę.​ Kilka kilometrówdalej, w Wytrzyszczce, nad rzeką Dunejc możecie podziwiać kolejny zamek w Małopolsce: Tropsztyn.

Dla fotografów szczególnie atrakcyjne są kadry o wschodzie i zachodzie słońca, kiedy ciepłe światło rysuje fakturę piaskowcowych murów, a z lotu drona widać wyraźnie układ zamku, fosy i dawnego podzamcza